نشستهای قضایی — پرسش و پاسخ قضات
نشست قضایی جلسهای است که قضات یک حوزه برای بررسی یک پرسشِ عملی تشکیل میدهند. حاصلش نظر اکثریت و اقلیت است و در پایان نظر هیئت عالی — همگی مشورتی و ارشادی، نه لازمالاتباع.
- متن کاملِ نظرها، نه چکیده
- پیوند به مادهی مورد بحث
- محل و تاریخ برگزاری
۴۹ نشست — صفحهی ۲ از ۳
- نشستتهرانمشورتی
ملاک محاسبه مطالبه ارز خارجی جهت اجرای حکم
مبنای محاسبه قیمت ارز خارجی در صورتی که استرداد عین ارز خارجی موضوع اجراییه ممکن نباشد در اجرای احکام چگونه باید باشد؟
نظر هیئت عالی:همانگونه در رأی وحدت رویه شماره 861 هیأت عمومی دیوان عالی کشور اعلام شده است قیمت ارز موضوع محکومیت، قیمتی است که امکان خرید برای محکومله مقدور باشد به عبارت دیگر قیمت روز پرداخت ارز از طرف بانک مرکزی ملاک میباشد مگر در حکم دادگاه و یا در مقام رفع ابهام دادگاه قیمت دیگری را مدرک پرداخت قرار دهد.
۲ نظر ثبتشده۱ مستند قانونی - نشستفارس / سروستانمشورتی
نصب کولر در پشت بام مشاع
با توجه به اینکه برای واحد طبقه آخر ساختمان کانال کولر جهت اتاقهای آن پیشبینی نگردیده است و مالک واحد مذکور جهت نصب کولر قسمتی از پشت بام را تخریب نموده و کانال کولر احداث نموده است؛ آیا در این فرض تصرف وی در قسمتی از پشت بام که مشاع میباشد نیاز به اذن دیگران دارد؟
نظر هیئت عالی:چنانچه ساختمان مشمول قانون تملک آپارتمانها باشد، تصرف در مشاعات بدون اجازه سایر شرکا مجاز نیست و به علاوه مالک فعلی واحد خود را با وضع موجود خریداری نموده است و در نتیجه نمیتواند بدون اجازه سایرین مبادرت به تخریب و نصب کانال نماید لذا نظریه اقلیت مورد تأیید است.
۲ نظر ثبتشده۱ مستند قانونی - نشستفارس / شیرازمشورتی
شرط «تعیین محل سکونت با توافق زوجین» مندرج در سند نکاح
در سند ازدواج چنین توافق شده است «بین زوجین شرط شد که حق سکونت با رضایت طرفین باشد» آیا این توافق معتبر است؟ (ابهام از آن جهت است که ماده 1114 قانون مدنی به این حالت تصریح ننموده است.)
نظر هیئت عالی:نظریه اکثریت که بر اعتبار توافق زوجین مبنی بر رضایت طرفین بر محل سکونت اعلام عقیده نمودهاند صائب اعلام میشود.
۲ نظر ثبتشده۳ مستند قانونی - نظامیسازمان قضائی نیروهای مسلح / گیلانمشورتی
میزان توقیف حقوق و مزایای نظامیان
در اجرای رای لازم الاجراء صادره از دادگاه های نظامی در مورد ضرر و زیان ناشی از جرم، آیا عیدی و پاداش و اضافه کار محکوم علیه (فرد نظامی) قابل توقیف می باشد یا خیر؟ و در صورتی که قابل توقیف باشد به چه میزان قابل توقیف می باشد؟
نظر هیئت عالی:ضمن تایید نظر اتفاقی در ماده 96 قانون اجرای احکام مدنی به حقوق مزایا اشاره شده است.
۱ نظر ثبتشده۱ مستند قانونی - نشستمازندران / قائم شهرمشورتی
جرمانگاری تتو کردن عبارت «زن -زندگی- آزادی»
شخصی در اپلیکیشن اینستاگرام فعالیت داشته و پست و استوری مرتبط با نقش تتو بر روی اعضا بدن گذاشته است؛ ایضاً پست و استوری از یکی از نمونه تتوهای خود با عنوان زن-زندگی- آزادی منتشر نموده و در کپشن عبارت «زن- زندگی- آزادی» را نیز تتو میزنم را مرقوم نموده است؛ علی ایحال عنوان یا عناوین مجرمانه را بیان بفرمایید. ایضاً در صورتیکه نامبرده طی استوری بیان نماید که نمونه کار «زن-زندگی-آزادی» را به صورت رایگان تتو خواهم زد؛ در پاسخ به سوال مطروحه، تغییری ایجاد میشود؟
نظر هیئت عالی:در فرض مطروح، با توجه به اصل تفسیر مضیق قوانین کیفری، اصل قانونی بودن جرم و مجازات ، و قاعده فقهی «الحدود تدرأ بالشبهات »، صرف درج عبارت «زن، زندگی، آزادی» در تتو و انتشار آن در فضای مجازی، مادام که بدون قرائن مسلم دال بر قصد تقابل یا تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی ایران باشد، واجد وصف مجرمانه نیست. عبارت مذکور هرچند در برخی مقاطع زمانی به عنوان شعار برخی جریانهای معارض استفاده شده، اما بدون احراز صریح انگیزه معاندانه یا تحریکآمیز و یا انتساب روشن به گروههای مخالف، نمیتوان آن را به تنهایی مشمول ماده 500 قانون مجازات اسلامی دانست، زیرا ماده مزبور ناظر بر فعالیتهای تبلیغی معین، هدفمند و مؤثر است. از طرف دیگر، تتو کردن این عبارت به صورت رایگان نیز نشانگر تبلیغ شغلی یا هنری تلقی میشود مگر اینکه از قرائن موجود انگیزه ضدیت با نظام استنباط شود و قاعده «النّیه مؤثره انما الاعمال بالنیات» نیز مؤید همین تفسیر است. بنابراین، با رعایت اصل تفسیر به نفع متهم، و عدم جواز توسعه مجازاتها به دلیل برداشتهای عمومی، نظر اقلیت مبنی بر عدم تحقق عنوان مجرمانه، منطبق با اصول حقوقی و فقهی است و صحیحتر مینماید. بدیهی است تشخیص مصداقی موضوع و انگیزه مرتکب، به عهده مقام قضایی رسیدگی کننده با لحاظ قرائن و اوضاع و احوال پرونده است.
۲ نظر ثبتشده۳ مستند قانونی - نشستقزوینمشورتی
جرم انگاری خرید و فروش، حمل و نگهداری مواد مخدر Nps و کیمیکال
آیا خرید و فروش، حمل و نگهداری یا سایر رفتارها در ارتباط با مواد مخدرNPS و کیمیکال جرم میباشد؟
نظر هیئت عالی:با عنایت به تبصره 1 ماده 1 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب 76 با اصلاحات و الحاقات بعدی و ماده 1 قانون مواد روانگردان پسیکوتروپ مصوب 54 منظور از مواد مخدر و روانگرد صنعتی غیردارویی همان مواردی است که در تصویبنامه راجع به فهرست مواد مخدر مصوب سال 38 احصاء یا توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بعنوان مواد مخدر شناخته و اعلام شده است یا در فهرستهای چهارگانه اقلام به روز شده مواد روانگردان ضمائم قانون مربوط به مواد روانگردان مصوب سال 84 آمده است. تشخیص مصداق و انطباق رفتار موضوع سؤال با عناوین مجرمانه با مرجع رسیدگی کننده است.
۱ نظر ثبتشده - نشستتهران / تهران تاریخ برگزاری: ۱۴۰۲مشورتی
نیابت قضایی برای احضار متهم در حوزه قضایی دیگر
در مواردی که متهم در سامانه ثنا ثبت نام نموده است و آدرس ثنا خارج از حوزه قضایی محل مأموریت بازپرس است؛ آیا برای احضار متهم الزامی به اعطای نیابت قضایی وجود دارد؟
نظر هیئت عالی:احضار متهم مطابق آدرس مقرر در سامانه ثنا که به صورت الکترونیکی صورت میگیرد مستلزم اعطای نیابت قضایی در خارج از حوزه قضایی محل مأموریت بازپرس نیست.
۲ نظر ثبتشده۱ مستند قانونی - نشستفارس / شیرازمشورتی
بررسی قابلیت استماع دادخواست الزام خوانده به ارائه اصول اسناد و مدارک
خواسته خواهان «الزام خوانده به ارائه اصل قرارداد فیمابین طرفین» میباشد؛ دادگاه چه تصمیمی میبایست اتخاذ نماید؟
نظر هیئت عالی:در فرض سوال نظریه اکثریت مورد تأیید هیأت عالی است با این توضیح که موضوع از شمول ماده 96 قانون آیین دادرسی مدنی خارج است و چنین دعوایی به استناد ماده 2 همان قانون قابلیت استماع ندارد.
۲ نظر ثبتشده۲ مستند قانونی - نشستکردستان / سرو آبادمشورتی
شاکی خصوصی یا گزارشدهنده بودن ضابطین خاص
در پروندههای ادارات منابع طبیعی، محیط زیست، سپاه پاسداران و اداره اطلاعات؛ ادارات مذکور شاکی خصوصی محسوب میشوند یا اینکه صرفاً گزارشدهنده هستند؟
نظر هیئت عالی:دلیل قانونی برای شاکی محسوب کردن سپاه پاسداران و اداره اطلاعات در پروندههای ادارات منابع طبیعی و محیط زیست وجود ندارد.
۲ نظر ثبتشده۱ مستند قانونی - نظامیسازمان قضائی نیروهای مسلح / گلستانمشورتی
تاثیر شکایت از قاضی در تحقق جهات رد دادرس
در رای وحدت رویه شماره 828 آمده است: اگر شکایت کیفری از قاضی، منجر به تعلیق وی از سمت قضایی به وسیله دادگاه عالی انتظامی قضات در جرایم عمدی شد و یا در جرایم غیر عمدی شکایت منوط به تجویز دادستان انتظامی قضات ازحیث تعقیب قضایی گردید، مورد از موجبات رد دادرس است و در تبصره ماده ۴۲۱ آیین دادرسی کیفری به صراحت آمده است که شکایت انتظامی از قاضی از جهات رد دادرس محسوب نمیشود. حال سوال این است که بین این تبصره ماده ۴۲۱ و رای وحدت رویه مذکور تعارضی هست یا خیر؟
نظر هیئت عالی:آراء وحدت رویه دیوان عالی کشور در حکم قانون هستند و در مقام رفع ابهام از قانون و ایجاد رویه قضایی واحد صادر میشوند؛ لذا نباید به گونهای تفسیر شود که رای وحدت رویه در تعارض با قانون قرار گیرد و مطابق قاعده فقهی «الجمع مهما امکن اولی من الطرح» باید گفت که صرف شکایت انتظامی از قاضی از موجبات رد دادرس نیست لکن اگر دادسرای انتظامی قضات؛ تخلف یا جرم قاضی را احراز نمود و قاضی را تعلیق نمود و یا برای وی کیفرخواست صادر نمود، این موضوع از موجبات رد دادرس تلقی میشود.
۲ نظر ثبتشده۱ مستند قانونی - نشستسمنانمشورتی
چگونگی طرح دعوای ملک مشاع مزروعی
ملک مزروعی با حدود و مساحت مشخص (1500 متر مربع) به صورت مفروز فروخته میشود. در سوابق ثبتی، ملک به صورت مشاع است، خریدار دعوای الزام به تنظیم سند رسمی مشاعی را علیه فروشنده مطرح مینماید؛ آیا دعوای الزام به تنظیم سند رسمی مشاعی مسموع است؟
نظر هیئت عالی:چنانچه قطعهبندی ملک بر اساس توافق مالکین مشاعی باشد، در واقع مالک سهم مشاع خود را با توجه به اینکه مفروضالتصرف است فروخته باشد و تنظیم سند رسمی انتقال ملک مشاعی ملازمهای با تصرف مادی ندارد ؛ لذا دعوی الزام به تنظیم سند رسمی مشاعی قابلیت استماع دارد؛ با این وصف نظریه اکثریت مطلوب و مورد تأیید است.
۲ نظر ثبتشده - نشستچهار محال و بختیاری / فارسانمشورتی
ساخت اکانت در شبکههای اجتماعی با تصاویر دیگران بدون اجازه آنان
اگر شخصی بدون اجازه صاحب تصاویر، با تصاویر ایشان نسبت به ساخت اکانت و قرار دادن عکس ایشان در پروفایل اکانت و یا یا پستهای اکانت اقدام نماید مرتکب چه جرمی شده است؟
نظر هیئت عالی:بنظر میرسد متهم اقدام به ساختن داده قابل انتساب کرده است ساخت اکانت بنام دیگری بدون اجازه و قراردادن تصویر سازنده اکانت از مصادیق ماده 744 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 88 نمیباشد و نوعی جعل رایانهای محسوب میگردد.
۲ نظر ثبتشده۱ مستند قانونی - نظامیسازمان قضائی نیروهای مسلح / کرمانمشورتی
تکرار در جرائم مواد مخدر
در صورتی که از فردی میزان پنج گرم هروئین کشف گردد و در بررسی سوابق کیفری وی مشخص گردد،متهم دارای سابقه ی محکومیت کیفری به همین میزان حمل مواد مخدر میباشد؛ آیا پرونده وی مشمول جرائم موضوع ماده 302 قانون آیین دادرسی کیفری قرار میگیرد یا خیر؟ مستندات قانونی مربوطه را ذکر فرمائید.
نظر هیئت عالی:به استناد بند 4 ماده 8 و ماده 9 قانون اصلاحی مبارزه با مواد مخدر و با رعایت رای وحدت رویه شماره 776 دیوان عالی کشور، حمل و نگهداری مواد روانگردان به میزان 5 گرم برای بار دوم، مشمول حکم بند ت ماده 302 قانون آیین دادرسی کیفری می شود.
۱ نظر ثبتشده۲ مستند قانونی - نظامیسازمان قضائی نیروهای مسلح / اصفهانمشورتی
بررسی وصف مجرمانه لایککردن مطالبی با مضامین تبلیغ علیه نظام
آیا تایید کردن (لایک) مطالبی با مضامین تبلیغ علیه نظام و یا تبلیغ به نفع گروههای مخالف نظام در فضای مجازی فعالیت تبلیغی محسوب میشود؟
نظر هیئت عالی:اصل قانونی بودن جرم و مجازات و همچنین لزوم تفسیر مضیق قوانین اقتضا آن را دارد که از جرم انگاری رفتارهایی که به صراحت در قوانین برای آنها تعیین کیفر نشده اجتناب گردد. در خصوص لایک کردن نیز نمی توان صرف یک یا چند مرتبه را مصداق تبلیغ علیه نظام تلقی نمود به ویژه اینکه حقوقدانان استمرار در فعالیت تبلیغی را شرط تحقق این بزه می دانند.
۲ نظر ثبتشده۱ مستند قانونی - نشستقممشورتی
امکان مسدودی حساب بانکی و شماره تلفن متهم جرایم رایانهای علیرغم صدور قرار موقوفی تعقیب
در کلاهبرداریهایی که متهم از طریق فضای مجازی اقدام به کلاهبرداری مینماید و معمولاً افراد ناشناس میباشند و با ادامه تحقیق و تعقیب، متهم اقدام به پرداخت خسارات شاکی مینماید و شاکی رضایت خود را اعلام میکند، آیا میتوان جهت پیشگیری از جرایم دیگر، علیرغم صدور قرار موقوفی تعقیب، شماره حسابهای بانکی و شماره تلفنهای متهم را مسدود نمود؟
نظر هیئت عالی:قطع نظر از غیر قابل گذشت بودن کلاهبرداری نظر اکثریت قضات محترم قم به جهت فقد عنصر قانونی لازم برای توقیف اشیا و اموال پس از مختومه شدن پرونده مورد تایید است.
۱ نظر ثبتشده۱ مستند قانونی - نشستکرمانمشورتی
تفاوت خیار شرط و خیار تخلف شرط
با توجه به اینکه عبارتی بدین شکل در نسخ چاپی مبایعه نامه های مشاورین املاک درج شده، و یا بین طرفین مورد توافق واقع می شود: «خریدار به موجب خیار شرط، برای [به نفع] فروشنده موافقت نمود تا پرداخت کامل ثمن معامله، از نقل و انتقال عین و منفعت ملک مورد معامله خودداری نموده، و همچنین در صورت عدم پرداخت هر یک از اقساط ثمن معامله در موعد مقرر، فروشنده حق فسخ قرارداد و مطالبه و اخذ خسارت را خواهد داشت.» الف) آیا عبارت مذکور خیار شرط موضوع ماده ی 399 قانون مدنی می باشد؟ و در صورت مثبت بودن پاسخ وضعیت مدت خیار به چه صورت خواهد بود؟ آیا بدون مدت است، و شرط وعقد هر دو باطل می باشند؟ یا اینکه مدت خیار از تاریخ سر رسید وعده پرداخت تا سر رسید چک دیگر (قسط دیگر) می باشد؟ ب) یا اینکه خیار مذکور خیار تخلف شرط موضوع ماده ی 444 قانون مدنی است؟ ودر صورت مثبت بودن پاسخ، آیا سلسله مراتب موضوع مواد 234 تا 245 قانون مدنی ضروری است طی شود تا ذوالخیار بتواند حق فسخ خود را اعمال نماید، یا اینکه شرط بنائی بوده و با تخلف از شرط، ذوالخیار می تواند حق فسخ خود را اعمال نماید؟
نظر هیئت عالی:در فرض سوال نظریه اتفاقی مطلوب و مورد تایید است به شرط مذکور در فرض مسئله و پرسش، شرط فعل و حق فسخ ناشی از خیار تخلف از شرط تلقی می شود و خیار شرط موضوع ماده 399 قانون مدنی نیست تا به لحاظ مجهول بودن مدت، حکم بطلان شرط و عقد را جاری کنیم گرچه در فرض پذیرش خیار شرط نیز به لحاظ تواریخ و مواعد مندرج در چک یا اقساط پرداخت شده، مدت مجهول نیست؛ هر چند اساساً فرض مذکور خیار شرط تلقی نمی شود.
۱ نظر ثبتشده۱ مستند قانونی - نشستفارس / شیرازمشورتی
امکان فسخ قرارداد مبنی بر تعهد مهریه بر ذمه پدر زوج به دلیل عدم درج در سند نکاحیه
دعوایی به خواسته اعلام انفساخ توافقنامه مطرح شده به این صورت که در زمان خواستگاری پدر زوج تعهد نموده دو دانگ منزل مسکونی خود را به نام زوجه نماید که به امضای طرفین و شهود رسیده است در سند نکاحیه این موضوع قید نشده است حال خواهان (پدر زوج) با طرح دادخواست تقاضای اعلام انفساخ قرارداد اولیه را نموده به این استناد که با عدم قید در سند نکاحی درواقع از توافق اولیه دور شده و منفسخ است. دادگاه چه تکلیفی دارد؟
نظر هیئت عالی:در فرض سوال، اگر تعهد پدر زوج به واگذاری دو دانگ منزل مسکونی خود به عروسش به عنوان بخشی از مهریه وی باشد؛ لیکن متعاقباً در سند نکاحیه به عنوان مهریه درج نشده باشد، سند عادی تاب تعارض و مقابله با سند رسمی (عقدنامه) را ندارد و بلااثر است؛ لیکن اگر یک تعهد مستقل بدون اینکه طرفین به عنوان بخشی از مهریه ایجاد نموده باشند؛ ارتباطی به مهریه و سند نکاحیه نخواهد داشت و به عنوان یک سند مستقل قابلیت استماع و بررسی و ترتیب اثر دارد و صحیح است.
۲ نظر ثبتشده۲ مستند قانونی - نشستمازندران / محمود آبادمشورتی
ضمانت اجرای عدم تسلیم خودروی توقیفی از جانب محکوم علیه
در فرضی که خودروی محکومعلیه در راستای وصول محکومبه، توقیف قانونی (سیستمی) شده باشد اما هنوز توقیف فیزیکی نشده و وی در خصوص تحویل آن به دادگستری یا پارکینگ اقدامی نمینماید، تکلیف چیست؟ آیا اقدام عمدی وی به اجتناب از تحویل خودرویی که هنوز توقیف فیزیکی نشده است (مانند مخفی کردن آن)، وصف کیفری دارد؟
نظر هیئت عالی:اتومبیلی که هنوز از طرق قانونی به وسیله مراجع ذیربط، توقیف فیزیکی نشده باشد، نمیتواند بهعنوان دخل و تصرف در مال توقیفی موضوع ماده 663 قانون مجازات اسلامی موجبات پیگرد محکومعلیه را فراهم کند. به طریق اولی ترک فعل عدم تحویل اتومبیل به مقامات نیز جرم نخواهد بود. بنابراین رای اکثریت مصاب و قابل تأیید است.
۲ نظر ثبتشده۱ مستند قانونی - نشستمشورتی
بررسی اعتبار اسناد تحصیلشده از طریق «دامگستری»
آیا تحصیل ادله از طریق دام گستری، قابل قبول است؟
نظر هیئت عالی:مستند به مواد 2، 56 و 57 قانون آیین دادرسی کیفری 1392 و بندهای 1، 5 و 8 ماده واحده قانون احترام به آزادیهای مشروع و حفظ حقوق شهروندی مصوب 1383 و اینکه کشف و تعقیب جرایم باید مبتنی بر رعایت قوانین و مقررات باشد؛ روش افتراقی در ابزارهای ویژه کشف جرم موسوم به پنهان کاری در تحصیل دلیل، دام گستری یا عملیات محیلانه؛ مشروط به اینکه اولاً فقط در جرایم مهم و جرایمی که کشف آنها به لحاظ پیچیدگی و ماهیت خاص؛ مانند عدم رؤیتپذیری، وجود مرتکبین حرفهای، پویایی جرم، روشهای ارتکاب، سازمان یافته و بدون بزهدیده بودن از قبیل جرایم اقتصادی، جرایم مرتبط با مواد مخدر، تروریسم، پولشویی، ارتشا و مانند اینها، با دشواریهای عملی مواجه است، اعمال شود؛ ثانیاً؛ فقط آشکار کننده جرایم در حال ارتکاب (مراقبت و نظارت بر اشخاص مظنون به دخالت در جرم با ظن سابقه مشارکت مرتکب در ارتکاب جرایم مهم با ماهیتی مشابه) باشد و نباید به هیچ عنوان، ارتکاب جرم را تحریک و خود پدیدآورنده جرم بوده، به خلق جرم بپردازد. ثالثاً؛ تحت نظارت مقامات قضایی و راهنمایی و ارشاد آنها صورت گیرد و رابعاً؛ مجوز عملیات، مکتوب و توجیه کننده هویت مأمور مسؤل اقدامات و جرایم موضوع عملیات و مدت دقیق انجام آن باشد، بلامانع و دلایل تحصیل شده از این طریق دارای اثر قانونی میباشد. در ضمن نظریه شماره 7/97/1288 مورخ 1397/11/6 به شرح پیوست، مورد تأیید است.
۲ نظر ثبتشده۳ مستند قانونی - نشستمشورتی
به عهده گرفتن جرم دیگری در ازای پول
چنانچه شخصی در ازای دریافت وجه، ارتکاب جرم دیگری را به عهده بگیرد و اعلام کند که خود مرتکب بزه شده است، در حالی که واقعیت چنین نباشد، آیا این رفتار دارای وصف مجرمانه است؟
نظر هیئت عالی:چنانچه هدف مرتکب از این اقدام، رهایی مجرم اصلی از محاکمه و محکومیت باشد، با تشخیص مقام قضایی میتواند از مصادیق ماده ۵۵۴ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ باشد. در غیر این صورت، رفتار مذکور فاقد عنصر قانونی جرم است.
۲ نظر ثبتشده۴ مستند قانونی