تعاریف و اختصارات 1. الگوی مفهومی سواد فضای مجازی: چارچوبی جامع و پویاست که سطح مطلوب و کافی از چهار مؤلفه کلیدی انگیزه، نگرش، آگاهی و مهارت ها را برای بهره گیری اثربخش، ایمن و مسئولانه از فضای مجازی تعریف می کند. این الگو، شایستگی های زیست فضای مجازی را نه صرفاً به عنوان سواد فضای مجازی [1] که شامل دانایی و توان استفاده پایه ای است، بلکه به مثابه سازه ای اجتماعی و فناورانه از شایستگی های زیست فضای مجازی [2] شامل سواد فضای مجازی، مهارت های کاربردی و منش و رفتار لازم در تطبیق با موقعیت در نظر می گیرد که با ترکیب این مؤلفه ها، امکان استفاده بهینه و مواجهه هدفمند با فرصت ها و مقابله اصولی با مخاطرات فضای مجازی (مانند اخبار جعلی، نقض حریم خصوصی و کلاه برداری سایبری و...) را فراهم می سازد. 2. سواد فضای مجازی: مجموعه دانش ها، مهارت ها و نگرش های ضروری برای بهره گیری ایمن، مسئولانه و اثربخش از فضای مجازی است که مشتمل بر سواد رسانه ای (تحلیل انتقادی محتوا)، سواد اطلاعاتی (جستجو، ارزیابی و مدیریت داده ها) و سواد فناوری (کاربرد ابزارهای رقومی (دیجیتال)) می شود. این سواد با تقویت شایستگی های فردی (مانند تفکر نقادانه و انطباق پذیری) و مسئولیت پذیری اجتماعی (احترام به حریم خصوصی، مقابله با اخبار جعلی و مشارکت مسئولانه در فضای مجازی)، زمینه را برای مصونیت در برابر تهدیدات امنیتی، روانی و اجتماعی فراهم می کند و به عنوان فرآیندی پویا، نیازمند یادگیری مستمر و همگامی با تحولات فناوری است. 3. بوم سواد و شایستگی های زیست فضای مجازی: یکی از اجزای مهم زیست بوم فضای مجازی کشور است که شامل شبکه ای پیچیده و پویا از اجزا (فردی، سازمانی و فناورانه)، ارکان (آموزشی، حقوقی و فنی)، فرآیندها (تولید محتوا، نظارت، آموزش و مصرف) و روابط تعاملی (همکاری، رقابت و تنظیم گری) است که در محیطی متشکل از عوامل داخلی (مانند فرهنگ فضای مجازی جامعه و زیرساخت های ملی) و عوامل خارجی (مانند تحولات جهانی فناوری و هنجارهای بین المللی) عمل می کند. بوم سواد و شایستگی های فضای مجازی، ذی نفعان متنوعی شامل نهادهای حکمران (دولت، مجلس شورای اسلامی، قوه قضائیه، شورای عالی فضای مجازی و شورای عالی انقلاب فرهنگی)، تنظیم گران حرفه ای (نهادهای قانونی تنظیم گری، نخبگان فناوری، کنشگران مدنی و تولیدکنندگان محتوا)، کاربران عادی (عموم مخاطبان فعال در فضای مجازی با اولویت کودکان، نوجوانان، جوانان، زنان،کارمندان و سالمندان)، سکوهای رقومی (دیجیتال) و شبکه های بین المللی را در چهار لایه زیرساخت فنی: شامل سخت افزارها، شبکه های ارتباطی و استانداردهای امنیتی؛ سکو و خدمات: سکوهای رقومی (دیجیتال)، بازارهای برخط و خدمات ابری؛ محتوا: داده ها، اطلاعات، رسانه ها و آثار خلاقانه تولیدشده در فضای مجازی؛ کاربری: الگوهای رفتار فردی و جمعی کاربران، مهارت های رقومی (دیجیتال) و مشارکت اجتماعی در برمی گیرد. این بوم با تکیه بر چارچوب های اخلاقی (احترام به تنوع، شفافیت و مسئولیت پذیری) و سازوکارهای انعطاف پذیر (مانند بازنگری دوره ای قوانین و آموزش مستمر)، به دنبال ایجاد تعادلی پایدار، میان فرصت آفرینی (دسترسی عادلانه، نوآوری و رشد فرهنگی و اقتصادی) و کاهش مخاطرات (شکاف رقومی (دیجیتالی)، آسیب های روانی و تهدیدات امنیتی) است. همچنین، با تقویت گفت وگوی بین ذی نفعان و حاکمیت مشارکتی، زمینه را برای شکل گیری بومی فراگیر، تاب آور و پاسخگو به نیازهای حال و آینده فراهم می کند. 4. کمیسیون عالی: کمیسیون عالی ارتقای تولید محتوای فضای مجازی کشور، موضوع مصوبه دهمین جلسه مورخ 1391/09/11 شورای عالی فضای مجازی است. 5. برنامه جامع: سند حاضر و ملحقات آن است. 6. دبیرخانه: «دبیرخانه اجرایی سند برنامه جامع ترویج و ارتقای سواد فضای مجازی» مستقر در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شرح ماده (5) برنامه جامع است. 7. وزارت: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. 8. مرکز: مرکز ملی فضای مجازی.